biologie

Thema 4 Voortplanting en seksualiteit

Basisstof 7 Veilige seks

Samenvatting

Bij veilige seks bescherm je jezelf en je partner tegen soa’s (seksueel overdraagbare aandoeningen) en ongewenste zwangerschap.
Veilig vrijen betekent dat je condooms of andere voorbehoedsmiddelen gebruikt en elkaars grenzen respecteert.
Je leert in deze les wat soa’s zijn, hoe je ze voorkomt, welke voorbehoedsmiddelen er zijn en waarom respect en toestemming belangrijk zijn in een relatie.

Lesdoelen

Na deze les kun je:

uitleggen wat veilige seks betekent;
enkele soa’s noemen en uitleggen hoe je ze kunt voorkomen;
uitleggen hoe voorbehoedsmiddelen werken;
het verschil tussen het mannen- en vrouwencondoom beschrijven;
uitleggen waarom respect, grenzen en toestemming belangrijk zijn.

Lesinhoud

1. Wat is veilige seks?

Bij veilige seks zorg je dat:

je geen soa krijgt of doorgeeft;
je niet ongewenst zwanger raakt;
je allebei wilt wat er gebeurt.

Veilig vrijen doe je door altijd een condoom te gebruiken bij seks.
Je kunt ook andere voorbehoedsmiddelen gebruiken om zwangerschap te voorkomen.

2. Wensen en grenzen

In elke relatie heb je wensen (wat je wél wilt) en grenzen (wat je níet wilt).
Bij seks is toestemming (consent) heel belangrijk.
Vraag altijd of de ander iets ook wil.
Als iemand nee zegt, of stil blijft, stop dan.
Respect voor elkaar zorgt voor gezonde relaties en voorkomt grensoverschrijdend gedrag.

3. Soa’s en hoe je ze voorkomt

Soa’s (seksueel overdraagbare aandoeningen) zijn ziekten die je kunt krijgen door seksueel contact met een besmet persoon.

Voorbeelden:

Chlamydia: veroorzaakt ontstekingen in de eileiders of bijballen.
Gonorroe: kan leiden tot onvruchtbaarheid.
Syfilis: begint met zweertjes, maar kan later organen aantasten.
Hiv/aids: tast het afweersysteem aan; niet te genezen.

Voorkomen:
Gebruik altijd een condoom of vrouwencondoom.
Bij pijpen gebruik je een condoom, bij beffen een heflapje.
Je kunt je gratis laten testen op soa’s bij de GGD (onder 25 jaar).

4. Voorbehoedsmiddelen

Voorbehoedsmiddelen (anticonceptiemiddelen) voorkomen zwangerschap.

Condoom:

Vangt sperma op zodat het niet in de vagina komt.
Is het enige middel dat óók tegen soa’s beschermt.

De pil:

Bevat hormonen die de eisprong voorkomen.
Wordt drie weken geslikt, daarna één pauzeweek.
Betrouwbaar als je hem elke dag op tijd inneemt.

Spiraaltje:

Wordt in de baarmoeder geplaatst.
Kan vijf tot tien jaar blijven zitten.

Andere middelen:

Anticonceptiering – in de vagina, geeft hormonen af.
Anticonceptiepleister – op de huid geplakt.
Prikpil of staafje – via arts toegediend.

5. Noodmaatregelen

Als er iets misgaat (bijv. condoom gescheurd of pil vergeten), zijn er noodmaatregelen:

Morning-afterpil: binnen 3 dagen innemen, stelt eisprong uit.
Noodspiraaltje: binnen 5 dagen laten plaatsen, voorkomt innesteling.
Abortus: als noodmaatregelen te laat zijn, kan een arts de zwangerschap afbreken.

Praktische toepassingen

Gebruik altijd een condoom bij seks met iemand van wie je niet weet of die soa-vrij is.
Gebruik betrouwbare anticonceptie als je niet zwanger wilt worden.
Praat open met je partner over wat jullie wel en niet willen.
Laat je testen op soa’s als je onveilig hebt gevreeën.

Controlevragen en antwoorden

Wat betekent veilige seks?
Antwoord: Seks waarbij je geen soa of zwangerschap kunt krijgen.
Wat is een soa?
Antwoord: Een seksueel overdraagbare aandoening die je door intiem contact kunt krijgen.
Wat is het enige middel dat tegen soa’s én zwangerschap beschermt?
Antwoord: Het condoom.
Wat moet je doen als het condoom scheurt?
Antwoord: Binnen drie dagen de morning-afterpil slikken of een noodspiraaltje laten plaatsen.
Wat is consent?
Antwoord: Toestemming geven voor wat er gebeurt tijdens seksueel contact.

Toetsvragen

Wat is het doel van veilige seks?
Wat is het verschil tussen wensen en grenzen?
Noem drie soa’s en één manier om ze te voorkomen.
Wat doet een condoom precies?
Hoe werkt de pil?
Wat is het verschil tussen een spiraaltje met hormonen en een koperspiraaltje?
Wat kun je doen als je onveilige seks hebt gehad?
Waarom is praten over grenzen belangrijk in een relatie?
Wat is het verschil tussen een soa-test en een zwangerschapstest?
Waarom is de morning-afterpil geen gewoon voorbehoedsmiddel?

Referentie

Bron: 3at2.pdf – Basisstof 7, Thema 2 Voortplanting en Seksualiteit oai_citation:0‡3at2.pdf oai_citation:1‡3at2.pdf oai_citation:2‡3at2.pdf oai_citation:3‡3at2.pdf