biologie

Thema 4 – Ordening

Basisstof 1 – Ontwikkeling van het leven op aarde

Samenvatting

In deze les leer je hoe het leven op aarde is ontstaan en veranderd. Je kijkt naar een tijdbalk van het leven op aarde en naar een stamboom van organismen. Je ontdekt dat alle organismen met elkaar verwant zijn, omdat ze afstammen van gemeenschappelijke voorouders. Ook leer je dat sommige soorten zijn uitgestorven, terwijl andere soorten zijn veranderd of nieuw zijn ontstaan.

Lesdoelen

Na deze les kun je:

• uitleggen wat een tijdbalk van het leven op aarde laat zien
• belangrijke momenten in de geschiedenis van het leven op aarde noemen
• uitleggen wat een evolutionaire stamboom is
• uitleggen wanneer organismen verwant zijn

Lesinhoud

De aarde is ongeveer 4600 miljoen jaar oud. Niet meteen na het ontstaan van de aarde was er leven. Pas later ontstonden de eerste organismen.

• 3500 miljoen jaar geleden ontstonden de eerste bacteriën.
• 1000 miljoen jaar geleden verschenen de eerste waterdieren.
• 450 miljoen jaar geleden kwamen de eerste planten en daarna dieren aan land.
• 240 miljoen jaar geleden leefden de dinosauriërs op aarde.
• 65 miljoen jaar geleden stierven de dinosauriërs uit door een meteorietinslag.
• 3 miljoen jaar geleden ontstonden de eerste mensachtigen.

In een tijdbalk zie je wanneer groepen organismen zijn ontstaan. Zo kun je de geschiedenis van het leven op aarde in volgorde bekijken.

Biologen gebruiken ook een evolutionaire stamboom. Daarin zie je:

• uit welke voorouders organismen zijn ontstaan
• welke groepen organismen veel of weinig verwant zijn

Organismen zijn verwant als zij een gemeenschappelijke voorouder hebben. Hoe recenter die voorouder, hoe sterker de verwantschap.

Praktische toepassingen

• Door naar overeenkomsten tussen dieren te kijken, kun je bepalen hoe nauw ze verwant zijn.
• Fossielen helpen biologen om organismen op de juiste plek in de tijdbalk te zetten.
• Het begrijpen van evolutie helpt bij het verklaren waarom dieren en planten er zo uitzien zoals ze nu zijn.

Controlevragen en antwoorden

1. Vraag: Hoe oud is de aarde ongeveer?
   Antwoord: Ongeveer 4600 miljoen jaar.

2. Vraag: Wat laat een tijdbalk van het leven op aarde zien?
   Antwoord: Wanneer verschillende groepen organismen zijn ontstaan.

3. Vraag: Wanneer ontstonden de eerste bacteriën?
   Antwoord: Ongeveer 3500 miljoen jaar geleden.

4. Vraag: Waardoor stierven de dinosauriërs uit?
   Antwoord: Door een meteorietinslag.

5. Vraag: Wanneer zijn organismen verwant aan elkaar?
   Antwoord: Als ze een gemeenschappelijke voorouder hebben.

Toetsvragen

1. Wat is een tijdbalk van het leven op aarde?
2. Wanneer ontstonden de eerste waterdieren?
3. Welke organismen waren de eerste op aarde?
4. Wat laat een evolutionaire stamboom zien?
5. Wanneer kwamen planten aan land?
6. Wanneer leefden de dinosauriërs?
7. Wanneer ontstonden de eerste mensachtigen?
8. Wat betekent het woord verwantschap in de biologie?
9. Wat is een gemeenschappelijke voorouder?
10. Waarom zijn sommige soorten uitgestorven?

Antwoorden toetsvragen

1. Een overzicht van het ontstaan van leven door de tijd heen.
2. Ongeveer 1000 miljoen jaar geleden.
3. Bacteriën.
4. Uit welke voorouders organismen zijn ontstaan en hoe verwant ze zijn.
5. Ongeveer 450 miljoen jaar geleden.
6. Ongeveer 240 miljoen jaar geleden.
7. Ongeveer 3 miljoen jaar geleden.
8. Dat organismen van dezelfde voorouder afstammen.
9. Een voorouder waar meerdere soorten van afstammen.
10. Door veranderingen in leefomstandigheden, zoals een meteorietinslag.

Referentie

Bron(nen): Samenvatting Thema 4 – Ordening (geüploade methodepagina’s)