biologie

Thema 4 – Ordening

Basisstof 5 – Geleedpotigen en gewervelden

Samenvatting

In deze les leer je hoe geleedpotigen en gewervelden worden ingedeeld. Bij geleedpotigen kijk je naar het aantal segmenten en poten. Bij gewervelden kijk je naar de bouw en de manier van voortplanten. Ook leer je het verschil tussen warmbloedige en koudbloedige dieren.

Lesdoelen

Na deze les kun je:

• uitleggen wat geleedpotigen zijn
• de vier groepen geleedpotigen noemen en herkennen
• uitleggen wat gewervelden zijn
• de vijf groepen gewervelden onderscheiden
• uitleggen wat warmbloedig en koudbloedig betekent

Lesinhoud

Geleedpotigen

De meeste diersoorten op aarde zijn geleedpotigen.

Kenmerken:

• uitwendig skelet (pantser)
• lichaam opgebouwd uit segmenten
• poten bestaan uit leden
• groeien door vervellen, omdat het skelet niet meegroeit

Groepen geleedpotigen

Veelpotigen

• hele lichaam bestaat uit segmenten
• poten aan elk segment
• voorbeelden: miljoenpoot, duizendpoot

Kreeftachtigen

• deel van het lichaam bestaat uit segmenten
• 10 tot 14 poten
• voorbeelden: garnaal, rivierkreeft

Spinachtigen

• lichaam bestaat uit kopborststuk en achterlijf
• 8 poten
• voorbeelden: spin, hooiwagen

Insecten

• lichaam bestaat uit kop, borststuk en achterlijf
• 6 poten
• voorbeelden: vlieg, mier, vlinder

---

Gewervelden

Gewervelden hebben:

• een inwendig skelet
• een wervelkolom

Warmbloedig en koudbloedig

• Koudbloedig
  • lichaamstemperatuur is gelijk aan de omgeving
• Warmbloedig
  • lichaamstemperatuur blijft constant

Groepen gewervelden

Vissen

• schubben en slijm
• koudbloedig
• ademhalen met kieuwen
• eieren zonder schaal
• leven in water

Amfibieën

• gladde huid met slijm
• koudbloedig
• ademhalen eerst met kieuwen en huid, later met longen en huid
• eieren zonder schaal
• leven in water en op land

Reptielen

• droge schubben
• koudbloedig
• ademhalen met longen
• eieren met leerachtige schaal
• leven op het land

Vogels

• veren
• warmbloedig
• ademhalen met longen
• eieren met kalkschaal

Zoogdieren

• haren
• warmbloedig
• ademhalen met longen
• levendbarend

Praktische toepassingen

• Door het aantal poten te tellen kun je bepalen of een dier een insect of spin is
• Warmbloedige dieren kunnen actief blijven bij kou
• Kennis van diergroepen helpt bij herkennen in de natuur

Controlevragen en antwoorden

1. Vraag: Wat is een kenmerk van alle geleedpotigen?
   Antwoord: Ze hebben een uitwendig skelet en gelede poten.

2. Vraag: Waarom vervellen geleedpotigen?
   Antwoord: Omdat hun skelet niet meegroeit.

3. Vraag: Hoeveel poten heeft een insect?
   Antwoord: Zes.

4. Vraag: Wat is een kenmerk van alle gewervelden?
   Antwoord: Een inwendig skelet met een wervelkolom.

5. Vraag: Wat betekent warmbloedig?
   Antwoord: Dat de lichaamstemperatuur constant blijft.

Toetsvragen

1. Wat zijn segmenten?
2. Wat zijn leden bij geleedpotigen?
3. Waarom zijn insecten geleedpotigen?
4. Hoe herken je een spinachtige?
5. Wat is het verschil tussen warmbloedig en koudbloedig?
6. Welke gewervelden leven alleen in water?
7. Welke gewervelden leggen eieren met een kalkschaal?
8. Waarom vervellen geleedpotigen?
9. Welke groep heeft haren en is levendbarend?
10. Noem twee verschillen tussen vissen en amfibieën.

Referentie

Bron(nen): Samenvatting Thema 4 – Ordening (geüploade methodepagina’s)